Wynajmujący może zapytać o Twoje finanse w zakresie niezbędnym do oceny, czy będziesz w stanie płacić czynsz, ale nie więcej. O granicach decyduje ochrona prywatności zawarta w 12 kap. 24 § jordabalken (szwedzkiego kodeksu gruntowego) oraz przepisy ogólnego rozporządzenia o ochronie danych (GDPR). Wynajmujący może na przykład zapytać o Twoje dochody i o to, czy masz zaległości płatnicze, ale nie o choroby, religię czy poglądy polityczne.
O co wynajmujący może zapytać o finanse – dozwolone pytania
Gdy ubiegasz się o mieszkanie na wynajem (hyresrätt), wynajmujący (hyresvärd) chce wiedzieć, czy będziesz w stanie płacić czynsz. Dlatego dozwolone jest pytanie o miesięczny dochód, o to, czy masz stałe zatrudnienie lub inne regularne źródło dochodu, oraz o to, czy masz zaległości płatnicze lub długi wobec Kronofogden (szwedzkiego urzędu egzekucyjnego). Wynajmujący może również poprosić Cię o potwierdzenie tych informacji, na przykład za pomocą odcinków wypłat lub zaświadczenia o zatrudnieniu.
Nie może natomiast pytać o to, jak dysponujesz swoimi finansami w pozostałym zakresie – na przykład ile wydajesz na jedzenie, rozrywkę czy oszczędności. Takie pytania nie mają związku z umową najmu i naruszałyby Twoją prywatność.
O co wynajmujący może zapytać o finanse przy ocenie zdolności kredytowej?
Przy ocenie zdolności kredytowej wynajmujący może przetwarzać dane o Twoich finansach, które są niezbędne do oceny Twojej zdolności płatniczej. Wynika to z art. 6 ust. 1 lit. f GDPR, który zezwala na przetwarzanie, gdy jest ono niezbędne dla uzasadnionego interesu – tutaj interesu wynajmującego w otrzymaniu zapłaty.
Wynajmujący nie może jednak przeprowadzić oceny zdolności kredytowej bez poinformowania Cię o tym. Masz prawo wiedzieć, jakie dane są zbierane, dlaczego i jak długo będą przechowywane. Jeśli wynajmujący korzysta z firmy zajmującej się oceną zdolności kredytowej, na przykład UC lub Bisnode, powinieneś otrzymać powiadomienie o tym, że taka ocena zostanie przeprowadzona.
O co wynajmujący nie może pytać?
Wynajmujący nie może pytać o kwestie, które nie mają znaczenia dla stosunku najmu. Dotyczy to między innymi:
- Stanu zdrowia i chorób
- Orientacji seksualnej
- Religii lub poglądów politycznych
- Pochodzenia etnicznego
- Działalności związkowej
Takie pytania mogą naruszać diskrimineringslagen (2008:567) (szwedzką ustawę o przeciwdziałaniu dyskryminacji) oraz GDPR. Jeśli wynajmujący zadaje takie pytania, możesz zgłosić to do Diskrimineringsombudsmannen (DO) (Rzecznika ds. Równości) lub Integritetsskyddsmyndigheten (IMY) (szwedzkiego organu ochrony danych).
Jakie są wymagania dotyczące dochodów?
Wielu wynajmujących wymaga, aby Twój dochód wynosił co najmniej trzykrotność czynszu. To powszechny punkt odniesienia, ale nie ma przepisu prawa, który by to nakazywał. Wynajmujący może sam ustalać wymagania, o ile nie są one dyskryminujące. Jednak wymóg określonego dochodu może być pośrednio dyskryminujący, jeśli dotyka niektóre grupy w większym stopniu, na przykład młodych ludzi lub osoby z niepełnosprawnościami.
Jeśli masz niższy dochód, nadal możesz otrzymać mieszkanie, jeśli masz poręczyciela (borgensman) lub płacisz czynsz z góry. To jednak wynajmujący decyduje, czy się na to zgodzi.
Jak to wygląda w przypadku osób prowadzących działalność gospodarczą i emerytów?
Osoby prowadzące działalność gospodarczą mogą mieć trudniej z wykazaniem stałego dochodu. Wynajmujący może wtedy poprosić o sprawozdanie finansowe lub zeznanie podatkowe w celu oceny Twoich finansów. Emeryci mogą przedstawić decyzję o emeryturze. Wynajmujący nie może wymagać określonego rodzaju dochodu, ale musi on być wystarczający na pokrycie czynszu.
Jak to wygląda w przypadku podnajmu (andrahandsuthyrning)?
W przypadku podnajmu to najemca jest wynajmującym dla osoby wynajmującej w drugiej ręce (andrahandshyresgäst). Obowiązują te same zasady – jako wynajmujący możesz pytać o finanse w niezbędnym zakresie, ale nie więcej. Nie możesz na przykład wymagać okazania całego wyciągu bankowego kandydata.
Jak to wygląda w przypadku lokatora (inneboende)?
Jeśli wynajmujesz pokój we własnym mieszkaniu lokatorowi (inneboende), zastosowanie ma privatuthyrningslagen (2026:772) (ustawa o prywatnym wynajmie). Zgodnie z tą ustawą możesz pobierać czynsz odpowiadający Twoim kosztom za pokój. Możesz pytać lokatora o jego finanse, aby ocenić, czy będzie w stanie płacić, ale nie możesz wymagać wglądu w całą jego sytuację finansową.
Jak to wygląda w przypadku kaucji (deposition)?
Kaucja (deposition) jest zabezpieczeniem, aby najemca wywiązywał się z obowiązków. Wynajmujący może pobrać kaucję, ale powinna być ona rozsądna (skälig). Zgodnie z praktyką Hyresnämnden (Sądu ds. Wynajmu) kaucja w wysokości dwóch do trzech miesięcznych czynszów jest powszechna. Wynajmujący nie może żądać kaucji nieproporcjonalnie wysokiej. Więcej w naszym artykule o wyższej kaucji przy umeblowanym wynajmie.
Jak to wygląda w przypadku czynszu płaconego z góry?
Wynajmujący może wymagać płacenia czynszu z góry, ale tylko za jeden miesiąc naraz. Wynika to z 12 kap. 19 § jordabalken. Wynajmujący nie może zatem wymagać zapłaty z góry za kilka miesięcy. Więcej w naszym artykule o płatności z góry.
Jak to wygląda w przypadku oceny zdolności kredytowej (kreditupplysning)?
Ocena zdolności kredytowej (kreditupplysning) to sprawdzenie Twojej zdolności płatniczej. Wynajmujący może ją przeprowadzić, ale musi Cię o tym poinformować. Masz prawo wiedzieć, która firma przeprowadza ocenę i co zawiera. Jeśli odmówiono Ci mieszkania z powodu oceny zdolności kredytowej, masz prawo poznać przyczynę.
Jak to wygląda w przypadku zaległości płatniczych (betalningsanmärkningar)?
Wynajmujący może uwzględnić zaległości płatnicze (betalningsanmärkningar) przy ocenie Twojego wniosku. Zaległość płatnicza może być podstawą do odmowy wynajmu mieszkania, ale nie jest to automatyczne. Wynajmujący musi dokonać indywidualnej oceny. Jeśli masz zaległość płatniczą, możesz wyjaśnić okoliczności – na przykład, że jest stara lub wynika ze sporu.
Jak to wygląda w przypadku odmowy wynajmu mieszkania?
Wynajmujący może odmówić Ci mieszkania, jeśli nie spełniasz wymagań, na przykład dotyczących dochodów. Nie może jednak odmówić z powodów dyskryminujących, takich jak pochodzenie etniczne, płeć czy religia. Jeśli podejrzewasz dyskryminację, możesz zgłosić to do DO.
Częste pytania
Czy wynajmujący może pytać o moje długi?
Tak, wynajmujący może zapytać, czy masz długi wobec Kronofogden lub zaległości płatnicze. To istotne dla oceny Twojej zdolności płatniczej. Nie może jednak pytać o przyczynę długów, na przykład czy wynikają z hazardu czy choroby.
Czy wynajmujący może wymagać okazania wyciągu bankowego?
Nie, wynajmujący nie może wymagać okazania całego wyciągu bankowego. Oznaczałoby to dostęp do danych o Twoich zakupach, dochodach i wydatkach, które nie są istotne dla umowy najmu. Wynajmujący może prosić o konkretne dokumenty, takie jak odcinki wypłat, ale nie o cały wyciąg.
Czy wynajmujący może pytać, czy mam dzieci?
Nie, wynajmujący nie może pytać, czy masz dzieci lub czy planujesz je mieć. Byłoby to dyskryminujące. Wynajmujący nie może również odmówić Ci mieszkania ze względu na dzieci.
Co zrobić, jeśli wynajmujący zadaje niedozwolone pytania?
Jeśli wynajmujący zadaje pytania niezwiązane ze stosunkiem najmu, możesz odmówić odpowiedzi. Jeśli wynajmujący odmówi Ci mieszkania z powodu braku odpowiedzi, możesz zgłosić to do DO lub Hyresnämnden. Możesz również skontaktować się z Hyresgästföreningen (Stowarzyszeniem Najemców) po poradę.
Podsumowanie
Wynajmujący może pytać o Twoje finanse w zakresie niezbędnym do oceny Twojej zdolności płatniczej. Oznacza to, że może pytać o dochody, zatrudnienie i zaległości płatnicze. Nie może natomiast pytać o zdrowie, religię ani inne wrażliwe dane. Jeśli uważasz, że wynajmujący przekracza granice, możesz zwrócić się do Hyresnämnden lub DO. Więcej informacji o Twoich prawach jako najemcy znajdziesz w naszych artykułach o sporze z wynajmującym oraz prawie wynajmującego do wejścia do mieszkania.
Ten tekst ma charakter ogólny i nie stanowi porady prawnej.
